دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

صفحه اصلی / دومین همایش دوسالانه پژوهش های نوپدید در حسابداری،مالی و مدیریت

شفافیت نمادین در برابر شفافیت ماهوی: چارچوبی برای تحلیل «شفافیت عملکردی» در پلتفرم‌های حکمرانی دیجیتال

نویسندگان :

طیبه زاهدی¹ ملیکه بهشتی فر²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد رفسنجان 2- دانشگاه آزاد واحد رفسنجان

کلمات کلیدی :

تحول دیجیتال،حکمرانی پلتفرمی،شفافیت دیجیتال،پاسخگویی،اعتماد عمومی،شفافیت الگوریتمی

چکیده :

پلتفرم‌های شفافیت، از پورتال‌های داده‌باز و داشبوردهای عملکرد تا سازوکارهای شفافیت الگوریتمی، امروز به‌عنوان زیرساخت‌های کلیدی تحول دیجیتال دولت و اجزای مهم حکمرانی پلتفرمی مطرح‌اند. با این حال، شواهد پژوهشی نشان می‌دهد افزایش افشای دیجیتال در این پلتفرم‌ها به‌طور منظم به پاسخگویی الزام‌آور یا بازسازی پایدار اعتماد عمومی منجر نمی‌شود و در برخی زمینه‌ها حتی می‌تواند بدبینی نهادی را تشدید کند. این مقاله با اتکا به مرور روایی و سنتز میان ادبیات مدیریت عمومی، حکمرانی دیجیتال و مطالعات جامعه‌فناوری، برای توضیح این پارادوکس چارچوب مفهومی «شفافیت عملکردی» را توسعه می‌دهد. این چارچوب نشان می‌دهد بخشی از ابتکارات شفافیت، به‌جای تقویت سازوکارهای پاسخگویی (از افشا تا پرسش‌گری و پیامد)، به اجرای راهبردیِ گشایش برای تولید «گشایش ادراک‌شده» و سیگنال‌دهی مشروعیت تبدیل می‌شوند؛ در حالی‌که ظرفیت مناقشه‌پذیری و پیامدسازی محدود باقی می‌ماند. سه سازوکار کلیدی شفافیت عملکردی عبارت‌اند از: (1) افشای نمایشی (غلبه کمیت و قابلیت نمایش بر اطلاعات پاسخگویی‌زا)، (2) حکمرانی زیبایی‌شناختی (مدیریت ادراک از طریق طراحی رابط و بصری‌سازی)، و (3) ابهام راهبردی (استفاده از پیچیدگی فنی به‌عنوان سپر در برابر ارزیابی و اعتراض). مقاله نتیجه می‌گیرد مهار این پویایی مستلزم تقویت ظرفیت‌های تقاضامحور پاسخگویی، حمایت از واسطه‌های اطلاعاتیِ منتقد، و نهادینه‌سازی ترتیبات ترکیبی برای پاسخگویی الگوریتمی است؛ و در پایان، دستورکار پژوهشی مشخصی برای عملیاتی‌سازی و آزمون تجربی چارچوب پیشنهاد می‌کند.