دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

صفحه اصلی / دومین همایش دوسالانه پژوهش های نوپدید در حسابداری،مالی و مدیریت

مروری بر انواع فساد در سازمان‌های دولتی با رویکرد فرهنگی

نویسندگان :

علی ربیعی¹ علی اکبر حاجی زاده² عبدالرحیم رحیمی³ ماشالله ولیخانی دهاقانی⁴

1- دانشگاه پیام نور 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب 3- دانشگاه آزاد تهران جنوب 4- دانشگاه آزاد تهران جنوب

کلمات کلیدی :

فساد اداری،سازمان‌های دولتی،فرهنگ سازمانی،رویکرد فرهنگی،انواع فساد

چکیده :

فساد اداری به عنوان یکی از موانع اصلی توسعه و عدالت اجتماعی، عملکرد نظام اداری را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است. این پدیده که در قالب‌های مختلفی از جمله رشوه‌خواری، اختلاس، پارتی‌بازی و سوءاستفاده از موقعیت‌های شغلی نمود می‌یابد، ریشه در عوامل متعدد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دارد. در میان رویکردهای مختلف مقابله با فساد، رویکرد فرهنگی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، چرا که فساد پیش از آنکه یک پدیده اقتصادی یا سیاسی باشد، مسئله‌ای فرهنگی و ناشی از ضعف در نظام ارزشی و اخلاقی سازمان است. این مقاله با هدف مروری بر انواع فساد در سازمان‌های دولتی با رویکرد فرهنگی، به بررسی مبانی نظری، انواع فساد اداری و نقش فرهنگ سازمانی در پیشگیری و کاهش فساد می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد فساد اداری در اشکال مختلفی از جمله فساد کلان (سطوح بالای حکومتی)، فساد خرد (روزمره)، فساد شبکه‌ای و فساد سیستمی ظاهر می‌شود. همچنین فساد در سازمان‌های دولتی در قالب‌های مختلفی مانند فساد در ارائه خدمات، فساد در خریدهای دولتی، فساد استخدامی و سوءاستفاده از اموال دولتی مشاهده می‌شود. از سوی دیگر، فرهنگ سازمانی به عنوان مجموعه‌ای از باورها و ارزش‌های مشترک، نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل درونی رفتارهای کارکنان و پیشگیری از فساد دارد. انواع فرهنگ‌های سازمانی از جمله فرهنگ خودکفا، فرهنگ پراعتماد، فرهنگ کامیابی‌جو و فرهنگ متمرکز بر هدف می‌توانند در کاهش فساد مؤثر باشند، در حالی که فرهنگ‌های فرهمند، وسواسی، پرهیزکننده و سیاسی شده می‌توانند زمینه‌ساز گسترش فساد باشند. این مطالعه نتیجه می‌گیرد که مبارزه با فساد اداری نیازمند اتخاذ رویکردی فرهنگی و نظام‌مند است که در آن تقویت فرهنگ سازمانی مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی، شفافیت، پاسخگویی و اعتماد، همراه با اصلاحات ساختاری و تقویت سازوکارهای نظارتی، می‌تواند به کاهش پایدار فساد در سازمان‌های دولتی بینجامد.