دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

صفحه اصلی / دومین همایش دوسالانه پژوهش های نوپدید در حسابداری،مالی و مدیریت

طراحی مدل مفهومی بلوغ تحول دیجیتال و عملکرد اکوسیستم‌های نوآوری با تمرکز بر ایران

نویسندگان :

عبدالرحیم رحیمی¹ آزاده گل کار²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

کلمات کلیدی :

بلوغ تحول دیجیتال،اکوسیستم نوآوری،حکمرانی دیجیتال،اقتصاد پلتفرمی،شبکه ارزش،ایران

چکیده :

تحول دیجیتال در سال‌های اخیر از سطح ابتکارهای فناورانه فراتر رفته و به پدیده‌ای ساختاری در اکوسیستم‌های نوآوری تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که منطق خلق ارزش، الگوهای تعامل بازیگران و سازوکارهای حکمرانی را به‌طور بنیادین دگرگون کرده است. با وجود گسترش ادبیات بین‌المللی، بخش عمده پژوهش‌ها بلوغ تحول دیجیتال را در سطح سازمان منفرد بررسی کرده‌اند و پیامدهای آن بر عملکرد اکوسیستم‌های نوآوری، به‌ویژه در کشورهای در حال گذار مانند ایران، همچنان پراکنده و غیرمنسجم باقی مانده است. این وضعیت به فقدان چارچوبی مفهومی انجامیده است که بتواند رابطه میان بلوغ تحول دیجیتال و عملکرد اکوسیستم‌های نوآوری را با درنظرگرفتن ملاحظات نهادی و بومی تبیین کند؛ با تأکید بر سیاست‌گذاری، زیرساخت داده و همکاری. هدف این پژوهش، تبیین این رابطه و ارائه یک مدل مفهومی بومی برای ایران است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با مرور نظام‌مند ادبیات مطابق دستورالعمل PRISMA 2020 انجام شد. در این راستا، مقالات منتشرشده در بازه زمانی 2023 تا 2025 از پایگاه‌های بین‌المللی و داخلی شناسایی شدند و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، 42 مطالعه برای تحلیل انتخاب گردید. داده‌ها با تحلیل مضمون سه‌مرحله‌ای بررسی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بلوغ تحول دیجیتال شرط لازم، اما ناکافی برای بهبود عملکرد اکوسیستم‌های نوآوری است و اثرگذاری آن عمدتاً از طریق سازوکارهای نهادی و پلتفرمیِ میانجی فعال می‌شود. بر این اساس، مدلی مفهومی ارائه می‌شود که در آن بلوغ تحول دیجیتال به‌عنوان متغیر مستقل، عملکرد اکوسیستم‌های نوآوری به‌عنوان متغیر وابسته و سازوکارهایی نظیر هماهنگی نهادی، اعتماد و شفافیت، کیفیت حکمرانی دیجیتال و تعامل دولت–بخش خصوصی–دانشگاه به‌عنوان متغیرهای میانجی در نظر گرفته شده‌اند. نوآوری این پژوهش در ارائه یک مدل اکوسیستمی و بومی نهفته است که مسیرهای اثرگذاری بلوغ تحول دیجیتال بر عملکرد اکوسیستم‌های نوآوری را در بستر نهادی ایران تبیین کرده و زمینه لازم برای آزمون تجربی مدل در پژوهش‌های آتی را فراهم می‌سازد.