دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

صفحه اصلی / دومین همایش دوسالانه پژوهش های نوپدید در حسابداری،مالی و مدیریت

حکمرانی هوش مصنوعی در نظام‌های پرداخت دیجیتال: چارچوب مفهومی هم‌افزایی فناوری و نظارت رگولاتوری

نویسندگان :

علی خیرخواهان¹

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

کلمات کلیدی :

حکمرانی هوش مصنوعی،نظام‌های پرداخت دیجیتال،چارچوب مفهومی،رگولاتوری فین‌تک،شفافیت الگوریتم

چکیده :

در دهه گذشته، گسترش روزافزون هوش مصنوعی در نظام‌های پرداخت دیجیتال، فرصت‌های تازه‌ای برای بهبود کارایی عملیات، شخصی‌سازی خدمات و کاهش ریسک‌های مالی ایجاد کرده، اما در عین حال چالش‌های پیچیده‌ای در زمینه حکمرانی و تنظیم‌گری به وجود آورده است. این مطالعه با استفاده از رویکرد کیفی، بر پایه مرور سیستماتیک ادبیات اخیر (منابع منتشرشده بین سال‌های 2020 تا 2025) و تحلیل مضمونی محتوا، چارچوبی مفهومی سه‌لایه را پیشنهاد می‌کند که در آن لایه‌های فناوری (مانند الگوریتم‌های توضیح‌پذیر و مدیریت داده)، اخلاقی-سیاستی (با تأکید بر اصول عدالت و شفافیت) و نظارتی (شامل پایش پیوسته و پاسخگویی سازمانی) به شکلی هم‌افزا با یکدیگر ترکیب شوند.روش پژوهش شامل کدگذاری باز، دسته‌بندی مضامین و استخراج روابط مفهومی از 40 منبع معتبر (از جمله مقالات منتشرشده در نشریات Q1 و Q2، گزارش‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، بانک تسویه‌های بین‌المللی و مقررات اتحادیه اروپا در حوزه هوش مصنوعی بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که همکاری میان‌رشته‌ای میان کارشناسان فناوری اطلاعات، متخصصان حقوق مالی و سیاست‌گذاران ضروری است و اجرای این چارچوب می‌تواند ریسک‌های سایبری را تا 40 درصد کاهش دهد، دقت تشخیص تقلب را به بیش از 95 درصد برساند و همزمان تعادلی مناسب میان نوآوری و پایداری نظام مالی برقرار کند. این چارچوب به ویژه برای شرایط ایران، با توجه به پیشرفت‌های اخیر در سامانه‌هایی مانند شتاب و شاپرک، قابلیت انطباق و بومی‌سازی بالایی دارد و می‌تواند سیاست‌گذاران را در جهت تدوین مقررات ملی و ایجاد محیط‌های تست رگولاتوری یاری رساند.