دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

صفحه اصلی / سومین کنفرانس ملی فناوری های نوین در انرژی

طراحی الگوی حکمرانی مشارکتی آب با رویکرد بازاریابی اجتماعی «راهبردی برای تحول رفتاری در مصرف پایدار منابع آب»

نویسندگان :

سید محسن خادمی نوش آبادی¹

1- دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب

کلمات کلیدی :

حکمرانی مشارکتی آب،بازاریابی اجتماعی،تغییر رفتار،آمیخته بازاریابی،داده بنیاد.

چکیده :

بحران کم‌آبی و چالش‌های حکمرانی منابع آب در ایران، به دلیل مدیریت ناکارآمد، نبود مشارکت مؤثر ذی‌نفعان و فرهنگ مصرف نامناسب، نیازمند یک مدل مدیریتی نوین و جامع است. این پژوهش با روش داده‌بنیاد (گراندد تئوری) و با هدف طراحی الگوی حکمرانی مشارکتی آب با رویکرد بازاریابی اجتماعی و تحول رفتاری در مصرف پایدار منابع آب انجام شده است. داده‌ها از مطالعات کیفی، اسناد پژوهشی و تحلیل سیاست‌های مدیریت آب استخراج و از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده‌اند. در مرحله کدگذاری، ۹۸ مقوله اصلی و ۲۹ شاخص کلیدی در حوزه حکمرانی آب و بازاریابی اجتماعی شناسایی شد که مبنای طراحی مدل پیشنهادی قرار گرفتند. یافته‌های حاکی از آن است که آمیخته بازاریابی اجتماعی (4P) شامل محصول، قیمت، توزیع و ترویج، نقش کلیدی در نهادینه‌سازی حکمرانی مشارکتی آب دارد. محصول شامل سیاست‌های اصلاحی، فناوری‌های مدیریتی، ساختارهای مشارکتی، حمایت‌های اقتصادی و برنامه‌های آموزشی است که به تحقق مدیریت یکپارچه و پایدار منابع آب کمک می‌کند. قیمت به هزینه‌های اقتصادی، زمانی، روانی و اجتماعی مرتبط با تغییر رفتار مصرفی اشاره دارد و سیاست‌هایی مانند نرخ‌گذاری پلکانی آب، ارائه مشوق‌های مالی و جریمه برای مصارف غیرضروری می‌توانند به مدیریت پایدار مصرف کمک کنند. توزیع بر دسترسی عادلانه به اطلاعات، منابع آبی، فناوری‌های مدیریت آب و فرصت‌های مشارکتی تأکید دارد. ایجاد ساختارهای تصمیم‌گیری مشارکتی، توسعه فناوری‌های نظارت هوشمند، بهینه‌سازی زیرساخت‌های آبی و ارتقای نظام‌های نظارتی از راهکارهای کلیدی در این حوزه هستند. در نهایت، ترویج شامل کمپین‌های رسانه‌ای، آموزش عمومی، استفاده از مشوق‌های رفتاری و بهره‌گیری از رهبران اجتماعی برای تغییر نگرش و رفتار مصرف‌کنندگان است. مشارکت فعال جامعه در فرایند ترویج و فرهنگ‌سازی از طریق رسانه‌های دیجیتال، مدارس و نهادهای مدنی نقش کلیدی در موفقیت مدل پیشنهادی دارد. همچنین بازاریابی اجتماعی، تنها زمانی اثربخش خواهد بود که به‌عنوان یک سیستم جامع و یکپارچه شامل اصلاح سیاست‌ها، حمایت‌های اقتصادی، توسعه فناوری و ابزارهای فرهنگی و آموزشی اجرا شود. اجرای موفق این مدل می‌تواند به افزایش امنیت و پایداری منابع آبی، کاهش تعارضات آبی، تقویت تعاملات بین‌بخشی و بین‌المللی و افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی در مدیریت مصرف آب منجر شود.